Stap uit de schaduw

In deze periode van onrust gaan mijn lessen van de cursus Verhalende Journalistiek gewoon door. Mijn opdracht, voor het onderdeel opinie, om iets te schrijven over de documentaire van Sunny Bergman zet me aan het denken. Welk voorbeeld geven we kinderen met een feest zoals Sinterklaas?

Een paar jaar geleden reed ik met mijn neefje (9) en nichtje (8) over de Prins Hendrikkade in Amsterdam. We waren op weg naar mijn appartement en de kinderen zagen langs de weg allemaal gekleurde regenboogvlaggen wapperen. Dat weekend zou de gay parade door de grachten gaan. Het duurde niet lang of de oudste stelde de vraag: “Waarom hangen die gekleurde vlaggen hier?” Waarop ik hem vroeg: “Wat vind je mooier, meisjes met bruin haar, meisjes met rood haar of meisjes met blond haar?” Hij vond meisjes met blond haar het mooiste. “In Nederland zijn we vrij om te trouwen met wie we willen. Het maakt niet uit of iemand nou blond, bruin, of rood haar heeft. Je mag zelf kiezen, ook als een vrouw liever met een vrouw of een man liever met een man trouwt. Maar in andere landen is niet iedereen vrij om zelf te kiezen. Hoe zou je het vinden als ze je zouden vertellen dat je alleen maar met meisjes mag trouwen die bruin haar hebben?” Ja, dat vond hij stom.

In de hele geschiedenis van de mens is afkomst, geloof, huidskleur, fysiek of mentaal anders zijn of geslacht reden om te oordelen. De mens wil weten of iets goed is of slecht. Misschien is dat de reden dat Sint Nicolaas wit was toen hij een kindervriend was, daarna zwart afgeschilderd werd omdat hij een boeman was en uiteindelijk door Jan Schenkman uit Amsterdam in 1850 is afgebeeld als een witte man met een donkere knecht. Zo werd een heilige een goede man die cadeaus bracht en zijn donkere knecht degene die de roe geeft. Best wel logisch, maar volgens mij geen goede propaganda.

Terwijl ik over dit onderwerp schrijf probeer ik mijn mening te baseren op feiten en dus duik ik volledig in een onderzoek over onze geschiedenis van slavernij en het ontstaan van sinterklaas. Het eerste wat me opvalt is dat ik bar weinig weet over de slavernijgeschiedenis van Nederland. We leren in de kerk, en op christelijke scholen, wel hoe het volk van Israël uit de slavernij bevrijd werd van de Egyptenaren, maar we weten niet hoe het zit met andere slaven.

De Nederlandse West-Indische Compagnie (WIC) speelde een grote rol in het verschepen van slaven vanaf West-Afrika en toen Nederland Curaçao had veroverd werd dit het westelijk centrum van slavenhandel. Gelukkig kwam er actie. De slavernij-afschaffingsbeweging in het Verenigd Koninkrijk diende halverwege de negentiende eeuw als voorbeeld voor actie in Nederland. Honderdachtentwintig vrouwen richtten in 1840 het Rotterdam Ladies Anti-Slavery Committee op, er waren antislavernijpetities en er kwamen meer antislavernijverenigingen.

Op 1 juli 1863, dertig jaar na het voorbeeld van de Britten, klonken 21 kanonschoten in Paramaribo en werden de slaven in Suriname vrije mensen. De Nederlandse regering betaalde een schadevergoeding van 300 gulden per slaaf aan de eigenaren ter compensatie voor het verloren eigendom. De slaven kregen niets.

Je zou kunnen zeggen dat de slavernij los staat van het Sint Nicolaas feest, maar het prentenboekje Sint Nikolaas en zijn knecht, dat Jan Schenkman in 1850 schreef had, in de tijd van slavenhandel, een nieuw element die de beschermheilige voorheen niet had: een donkere knecht verkleed als page. Oorspronkelijk was een page een jongen die in dienst was van een ridder en opgeleid werd tot schildknaap. Helaas kunnen Schenkman we niet meer vragen waarom de knecht donker was.

De tijden van slavernij zijn voorbij en vrouwen hebben intussen kiesrecht. Toch worden minderheden nog vaak geconfronteerd met discriminerende ‘oude gewoonten’ die men onbewust, zonder vragen, overneemt van ouders, grootouders en de maatschappij. Er zijn vast en zeker nog veel meer voorbeelden die ik nu niet allemaal kan noemen.

Het frustreert me enorm dat vrouwen, bewust of onbewust, steeds maar weer kiezen voor de schaduwpositie. Jaarlijks kopen duizenden vrouwen cadeautjes voor kinderen en kleinkinderen, pakken deze in en schrijven gedichtjes. Meestal doen ze ook nog de boodschappen voor het sinterklaasfeest, maken het huis gezellig en huren sinterklaas in met een paar zwarte pieten.

Na het grote feest, waarbij veel pepernoten door de kamer zijn gegooid, die zich grotendeels automatisch onder de schoenen lijken te verzamelen, zijn het wederom diezelfde vrouwen die met de bezem of stofzuiger door het huis gaan.

Toch staan al deze vrouwen uiteindelijk in de schaduw van de witte man, die de cadeautjes uitdeelt, die de complimenten mag geven aan ieder kind, die met de eer strijkt terwijl hij daar ook nog eens geld mee verdiend. Als deze mannen er geen geld voor krijgen, zouden de meesten er waarschijnlijk direct mee stoppen.

Niet alleen vrouwen, maar ook mensen met een donkere huidskleur worden iedere jaar weer geconfronteerd met de slavernij geschiedenis van voorouders. Ook worden ze op straat voor Zwarte Piet uitgemaakt en het feest geeft kinderen ‘onbewust’ toch het voorbeeld dat de witte man de leider is en de zwarte mensen knecht.

Verhaal gaat dat de viering van de goedheiligman ook wel eens anders is gegaan. De armen mochten een schoen zetten en de rijken deden daar geld in. Dat lijkt me een beter voorbeeld voor onze kinderen.

Wat mij betreft is de tijd voorbij dat rijke witte mannen het geld of de cadeaus mogen uitdelen. Immigratie en emigratiecijfers zijn hoger dan ooit. De groep zogenaamde échte Nederlanders wordt steeds kleiner en heeft minder te vertellen. Door slavenhandel zijn we rijk geworden, maar laten we het een keer afsluiten. Laten we onze rijkdom delen door geld ‘in de schoenen van de armen’ te doen. Er kloppen tenslotte jaarlijks steeds meer mensen aan bij de voedselbank.

Met 27,2 procent van de bevolking mét migratieachtergrond en 186 verschillende nationaliteiten in dit kleine landje kunnen we volgens mij niet anders dan aanpassen. Kijk vooruit. Bedenk welk voorbeeld je wilt laten zien. Geef meisjes en kinderen met een donkere huidskleur óók iemand om naar op te kijken. Stap uit de schaduw. Laat zien dat een vrouw, of een persoon met donkere huidskleur óók wel eens de cadeaus uitdeelt en laat je man de cadeaus dan maar een keer kopen en de gedichtjes schrijven. Ik ben benieuwd hoe het volgende feest er dan uitziet.

Geschreven door: Janneke Brouwer
Als opdracht voor de Schrijversvakschool te Groningen
Datum: 4 februari 2020

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.